Hoe kun je groeien in assertiviteit?

Vier niveaus van assertiviteit

Het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap afdeling Vorming heeft drie niveaus van assertiviteit benoemd. Voor de duidelijkheid voegen we daar nog één niveau aan toe: het nulniveau. Als je niveau drie bereikt, betekent dat tevens dat je niveau een en twee beheerst. Op welk niveau communiceer jij meestal? Maak daarbij onderscheid tussen op het werk en privé, want privé gedraag je je nu eenmaal vaak anders.

Niveau 0: weinig assertief

• Je kunt lastig je eigen grenzen aangeven.
• Je communiceert niet duidelijk wat je vindt of wilt.
• Je kunt slecht negatieve feedback geven en positieve feedback ontvangen.

of

• Je kunt (of wilt) geen rekening houden met de belangen van een ander.
• Je geeft de ander geen ruimte voor het communiceren over zijn eigen belang.
• Je kunt slecht feedback geven en kunt negatieve feedback slecht ontvangen.

Niveau 1: re-actieve of basis assertiveit

• Je geeft (indien er naar gevraagd wordt) je eigen standpunten weer en geeft je eigen grenzen aan.
• Je komt uit voor je eigen mening indien ernaar gevraagd wordt.
• Je maakt duidelijk wanneer je het niet eens bent met je gesprekspartner.
• Je maakt duidelijk wanneer je eigen grenzen worden overschreden (je durft bijvoorbeeld nee te zeggen).

Niveau 2: pro-actieve assertiviteit

• Je komt spontaan met eigen standpunten, bewaakt en verdedigt op een respectvolle wijze je eigen belangen en grenzen.
• Je kiest eerder voor directe confrontatie en directe beïnvloeding. Je probeert niet via een omweg je zin te krijgen.
• Je brengt gevoelige of negatieve boodschappen op een duidelijke en directe manier.
• Je komt uit eigen beweging met standpunten naar voren die afwijken van dat van je gesprekspartner.
• Je kunt ook nog luisteren naar tegenargumenten, weerstand en kritiek bij de verdediging van je eigen voorstellen. Je hebt genoeg flexibiliteit in de discussie.

Niveau 3: assertief kunnen blijven in emotionele en/of kritische situaties

• Je aanvaardt kritiek op je standpunt, gedrag of acties en reageert er constructief op. Ook als je onder druk gezet wordt om het standpunt van de tegenstander over te nemen.
• Je bespreekt meningsverschillen uit jezelf zonder het conflict uit de weg te gaan.
• Je gaat adequaat om met onaangepaste reacties, verbale agressie en provocaties, ook als je onder druk staat. (Je begint niet meteen te schelden als je gesneden wordt in het verkeer.)
• Je verwerpt onaanvaardbare voorstellen op een respectvolle, doch besliste manier.

Hoe kom je van het ene niveau naar het andere?

Het ontwikkelen van basisassertiviteit (van nul naar één)

• Experimenteer eens met andere manieren van communiceren.

Voor mensen die vanuit subassertiviteit komen: oefen op assertief gedrag. Begin klein: geef eens een assertieve reactie aan iemand die niet zoveel voor je betekent. Zeg een winkelbediende bijvoorbeeld dat je iets komt terugbrengen, en neem dan geen genoegen met een tegoedbon. Vervolgens zoek je steeds moeilijkere situaties op, tot je het ook bijvoorbeeld tegen je baas durft. (bron: Psychologie Magazine, 2005, nr. 4).

Ben je vaak wat agressief: formuleer eens een verzoek vriendelijk, glimlach erbij en kijk wat het resultaat is. Begin met het onderzoeken van de belangen van een ander. Vraag je af waarom iemand iets zegt. Wees nieuwsgierig naar de ander.

Van reactief naar actief assertief (van één naar twee)

• Stel je gelijkwaardig op in een gesprek. Kom je als een slachtoffer binnen, dan zul je ook zo worden behandeld. En door agressief te worden, lok je vaak ook een agressieve reactie van een ander uit. In beide gevallen geen begin waarmee je er allebei tevreden uitkomt. Jouw houding bepaalt hoe de ander jou benadert. Dit is het principe van ´gedrag lokt gedrag uit´. Hier is een helder model voor: de ‘Roos van Leary‘.
• Geef precies aan wat je wilt (vraag bijvoorbeeld aan iemand die je steeds onderbreekt of hij de volgende keer pas commentaar wil leveren op het moment dat je bent uitgesproken). Kijk nog eens naar het filmpje hierboven en probeer het na te zeggen voor de spiegel op dezelfde rustige toon en met dezelfde vriendelijke blik.
• Communiceer ook met je lichaamstaal. Sta rechtop op twee benen en adem rustig, dan kom je overtuigender over.
• Gebruik eventueel wat humor, dat maakt het hele gebeuren minder zwaar. Bovendien zorgt het ervoor dat je boodschap makkelijker wordt geaccepteerd.
• Realiseer je het volgende: je kunt ook ergens op terug komen. “Ik zei net wel ‘ja’, maar ik realiseer me dat…“ Misschien niet ijzersterk, maar ook zeker een voorbeeld van assertief gedrag. Een voordeel hierbij is dat je zelf de juiste tijd en plaats kunt kiezen. Wacht niet te lang met reageren, maar stap ook niet op iemand af als hij het heel druk heeft.

Ook assertief in lastige situaties (van twee naar drie)

• Oefen in het bespreekbaar maken van het conflict. Benoem daarin je emoties en gevoel maar laat je er niet in meeslepen.
• Wees nieuwsgierig naar kritiek van een ander, leer feedback te ontvangen en feedback te geven.
• Leer effectief om te gaan met lastige mensen. Wat kun je met agressieve mensen en subassertieve mensen? Bij agressieve mensen is het de kunst niet mee te gaan in hun onredelijkheid, maar door vriendelijk en rustig je eigen standpunt te blijven herhalen. Subassertieve mensen kun je meer ruimte geven om hun belang onder woorden te brengen.
• Trek je het gedrag van een ander niet persoonlijk aan, maar analyseer de interactie tussen jullie, bijvoorbeeld met behulp van de Roos van Leary. Eventueel kun je daarmee op tactvolle wijze feedback geven op het gedrag van de ander. Als jullie hebben besproken hoe je met elkaar omgaat, kun je daarna weer terugkomen op het onderwerp van het gesprek.
• Gebruik de Roos van Leary eens om het gedrag van een ander positief te beïnvloeden.
• Leer stress hanteren en houd je hoofd koel onder lastige omstandigheden.
• Oefen met Rationele Effectiviteit en laat je niet meer belemmeren door irrationele gedachten